Kobieta odczuwa ból głowy

Wszystkiemu winne są mediatory stanów zapalnych i przewlekły proces zapalny nasilany przez żywność wywołującą reakcje nadwrażliwości.

lek. wet. Jagoda Koniarek, specjalista dietetyki i żywienia człowieka, Konsultant Programu LEAP

Migrenowe bóle głowy, znacząco obniżające jakość życia, dotykają ok. 25 procent populacji. Najczęściej występują u ludzi pomiędzy 12. a 40. rokiem życia. Trudno je leczyć, gdyż przyczyny nie są do końca poznane i udokumentowane, a działania objawowe nie dają zadowalających rezultatów. Do klasycznych objawów migreny, poza silnymi i bardzo silnymi, zwykle jednostronnymi bólami głowy, należą: nudności i wymioty, zaburzenia słuchu i widzenia oraz fotofobia (światłowstręt) i fonofobia (dźwiękowstręt). Prawdopodobnie bezpośrednią przyczyną objawów są nadmierne reakcje neurowaskularne, do których niektóre osoby są predysponowane genetyczne. Żeby jednak pojawiły się przykre objawy, oprócz podatności unerwienia naczyń krwionośnych, konieczny jest udział czynników spustowych. W pracach naukowych w tej roli wymienia się: stres, głód, odwodnienie, przemęczenie, niedotlenienie oraz wahania poziomu hormonów u kobiet. Jednak coraz więcej uwagi zwraca się na pożywienie.

Migrena „pokarmowa”?

Są różne mechanizmy wyzwalania migren przez pokarmy. Niektóre zawierają składniki (naturalne bądź sztuczne), bezpośrednio drażniące układ nerwowy, inne zaś działają pośrednio poprzez wywoływanie reakcji obronnej ze strony układu odpornościowego. Uwalniane mediatory stanu zapalnego (np. cytokiny), powodują dalsze reakcje, które mogą wywołać ból głowy. Pojawianie się ataków migreny bywa efektem działania znajdujących się w żywności amin biogennych: tyraminy, fenyloetyloaminy czy histaminy, które powstają w procesie rozpadu aminokwasów. Tyramina występuje naturalnie w wielu pokarmach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Stężenie amin biogennych, tworzących się podczas rozpadu białek i aminokwasów, wzrasta w pokarmach wraz z postępującym procesem dojrzewania i psucia oraz na skutek niektórych procesów technologicznych. Z migrenami wiąże się również chemiczne dodatki do żywności – azotany (środki konserwujące mięso i wędliny) i glutaminian sodu (wzmacniacz smaku, popularny w kuchni azjatyckiej, mieszankach przyprawowych oraz przetworzonej żywności). Podejrzewa się także taniny i fenole występujące w czarnej herbacie, bananach, jabłkach i czerwonymi winie. Siarczyny, występujące między innymi w winach, piwach i innych niskoprocentowych alkoholach, też są wskazywane jako substancje migrenotwórcze.

Wykrywanie pokarmowych czynników spustowych

Szczegółowy wywiad powinien pozwolić na określenie czynników poza pokarmowych. Trzeba przeanalizować częstotliwość i ciężkość ataków, tryb życia, narażenie na stres, zwyczaje żywieniowe, znane przewlekłe choroby, niedobory witamin i minerałów, przyjmowane leki i suplementy. Wykrycie pokarmowych źródeł migreny ułatwia zapis przyjmowanych posiłków i samopoczucia. Odkryte zależności pozwolą wprowadzać dietę eliminacyjną, która może potwierdzić patogenne działania wytypowanych pokarmów.

Możliwości diagnostyczne

Często trudno jest uchwycić istotne dane ze względu na mnogość informacji oraz fakt, że objawy mogą pojawiać się z opóźnieniem. Warto sięgnąć po test MRT (Mediator Release Test), który pomaga zidentyfikować pokarmowe przyczyny przewlekłych stanów zapalnych. Nietolerowane pokarmy zmuszają układ odpornościowy do obronnej reakcji zapalnej. Przy ciągłym dostarczaniu „wrogiego” pożywienia, nie ulega ona wygaszeniu i przechodzi w stan przewlekły. Efektem jest utrzymywanie się wysokiego stężenia mediatorów stanu zapalnego, które podrażniają receptory bólowe, zaburzają homeostazę i funkcje układów nerwowego i hormonalnego. Skutkuje to zatrzymaniem wody i dysfunkcjami na poziomie komórkowym.

Rozregulowanie procesów fizjologicznych i chroniczny stan zapalny prowadzą do licznych dolegliwości – migren, zespołu jelita drażliwego, zespołu przewlekłego zmęczenia, chorób skóry, zaburzeń psychicznych, a także nasilają objawy przy chorobach autoagresywnych. Wiele z wymienionych dolegliwości może występować łącznie. Wykonanie testu MRT pozwala na wykrycie pokarmów wywołujących nadmierną reakcję ze strony układu odpornościowego, a także tych, które nie wywołują odpowiedzi prozapalnej lub jest ona na niskim poziomie. Badanie obejmuje 150 pokarmów, dodatków do żywności, substancji chemicznych i popularnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Wyniki testu pozwalają na opracowanie Programu Żywieniowego LEAP (Lifestyle, Eating And Performance), indywidualnie tworzonego dwuetapowego planu dietetycznego, który ma za zadanie wyciszyć układ odpornościowy.

Wyciszenie układu odpornościowego

Pierwszy etap zawiera elementy diety eliminacyjnej, jednak jego zadaniem nie jest wykrycie sprawców dolegliwości. Celem jest jak najszybsze wyciszenie układu odpornościowego i obniżenie przewlekłego stanu zapalnego poprzez rozpoczęcie diety od pokarmów najmniej reaktywnych i stopniowe rozszerzanie jadłospisu o następne nisko reaktywne, z całkowitym wyeliminowaniem wszystkich wysoko reaktywnych. Do krwiobiegu uwalnia się mniej mediatorów, wygasają ogniska zapalne, a homeostaza wraca do normy, następuje zmniejszenie lub ustąpienie objawów – także migren.

Jak to możliwe, że przewlekłe stany zapalne dają objawy w postaci bólu głowy? Wszystkiemu „winne” są mediatory stanów zapalnych i przewlekły stan zapalny. W przypadku nadwrażliwości pokarmowych, każdorazowe spożycie reaktywnego pokarmu powoduje reakcję obronną ze strony leukocytów, niepotrzebnie powodując patologicznie natężony chroniczny stan zapalny.

Drugim etapem Programu LEAP jest trzydniowa dieta rotacyjna – nowy styl odżywiania. Ma ona na celu uchronienie pacjenta przed nowymi nadwrażliwościami. Test MRT jest niezbędny do ustalania bezpiecznych produktów, które są niereaktywne lub niskoreaktywne. Plan żywieniowy nie powinien składać się z samych zakazów i musi dawać pacjentowi jasną odpowiedź, co może bezpiecznie jeść. Wykonanie testu eliminuje konieczność długotrwałego badania metodą prób i błędów pokarmów pod kątem niepożądanych reakcji. Pominięcie etapu uciążliwych i najczęściej mało skutecznych diagnostycznych diet eliminacyjnych i zastąpienie go wykonaniem testu MRT oraz Programem LEAP daje szybko oczekiwaną poprawę.

Zahamowanie stanów zapalnych

Przebadane w teście MRT 150 pokarmów i substancji chemicznych pozwala na optymalne dobranie planu żywieniowego dostosowanego do potrzeb pacjenta. LEAP to „uszyty na miarę” program żywieniowy, którego podstawą są bezpieczne pokarmy. Przy jego stosowaniu dochodzi do zmniejszenia stężenia krążących mediatorów zapalnych i w efekcie redukcji niepożądanych objawów. Największą zaletą Programu LEAP pozostaje to, że jest odwróceniem tradycyjnej diety eliminacyjnej, której podstawowym zadaniem jest znalezienie wyzwalaczy.

Objawy mogą wystąpić nawet do 3 dni po zjedzeniu pokarmu, gdyż większość nadwrażliwości pokarmowych ma charakter opóźniony. Reakcja organizmu jest zależna od dawki pokarmu i przy spożywaniu niewielkich ilości dolegliwości mogą w ogóle nie wystąpić. Dodatkowo można mieć nadwrażliwość na kilka lub kilkanaście pokarmów i substancji, których niekorzystne działanie będzie się kumulować. Na przykład ktoś je przez trzy dni oliwki i nie odczuwa żadnych dolegliwości, zaś czwartego dnia po włączeniu do diety truskawek pojawia się migrena. Czy dolegliwość jest wynikiem truskawek, czy może skumulowania się salicylanów z oliwek? Być może jest to współdziałanie tych dwóch czynników pokarmowych. Wykonanie testu MRT pomoże rozwiązać takie zagadki.

Osoby cierpiące na migrenowe bóle głowy często nie widzą możliwości uwolnienia się od dolegliwości, są zrezygnowane i uważają, że ulgę przynosi tylko leczenie objawowe. Jednakże zmiana diety na taką, która wyciszy układ odpornościowy i ograniczy przewlekły stan zapalny, u większości przynosi ulgę, bez konieczności przyjmowania dużych dawek leków. Proces identyfikacji pokarmów wywołujących reakcję zapalną i zwalczenie objawów migrenowych można znacznie przyspieszyć wykonując test MRT i korzystając z pomocy Konsultantów Programu LEAP.